Yaprak Sebzeleri: Salata, Roka ve Mizuna Balkon Tarımı

Balkonda ilk yılım domatesle geçti ve dürüst olmak gerekirse epey hayal kırıklığıyla bitti. Sonraki bahar bir arkadaşımın tavsiyesiyle iki saksı marul, bir saksı roka ektim. Üç hafta sonra akşam yemeğine kendi yetiştirdiğim salatayı koyduğumda, "ben bunu neden en başta yapmadım" diye söylendim. Yaprak sebzeleri balkon bahçeciliğine başlamanın en affedici yolu: hızlı büyüyorlar, kök derinliği istemiyorlar, bir yaprak koparıp hemen yiyebiliyorsunuz. Üstelik hata yaptığınızda kaybınız bir sezon değil, iki hafta oluyor.

Neden yaprak sebzeleriyle başlamak mantıklı

Meyve veren bitkilerde bitkinin çiçek açması, tozlaşması ve meyveyi olgunlaştırması gerekiyor; bu zincirin herhangi bir halkası kopunca elinize hiçbir şey geçmiyor. Yaprak sebzelerinde ise yediğiniz kısım bitkinin kendisi. Tohum çimlendiği andan itibaren hasada doğru gidiyorsunuz.

Benim tuttuğum kayıtlara göre balkonumda şu süreler geçerli oldu:

• Roka: tohumdan ilk hasada 25–30 gün. En hızlısı.
• Mizuna: 30–40 gün. Tırtıklı yaprakları hafif hardal aromalı.
• Yeşil kıvırcık / lollo rosso tipi marul: 40–50 gün, yaprak yaprak toplarsanız daha uzun süre verir.
• Baş salata (aysberg tipi): 70 gün ve üstü. Yeni başlayan için önermiyorum, yer ve sabır istiyor.

Ben ilk sezonda baş salata denedim, ikisi de baş bağlamadı. Yaprak toplanan çeşitlere geçtiğimde işler kolaylaştı. Sitede yeni başlayanlar için en kolay bitkiler listesine bakarsanız roka ve mizuna'nın neden hep başlarda olduğunu anlarsınız.

Saksı, toprak ve ekim: derinlik değil genişlik

Yaprak sebzelerinin kökleri sığdır. Bu yüzden derin saksıya para vermenize gerek yok; 15–20 cm derinlik yeterli, ama yüzey alanı geniş olsun. Ben en iyi sonucu balkon korkuluğuna asılan uzun dikdörtgen çiçek kaplarında aldım. Bir 60 cm'lik kaba rahatça 6-8 marul ya da sıra sıra roka sığıyor.

Toprak konusunda öğrendiğim şey şu: yaprak sebzeleri su tutan ama havalanan bir karışım seviyor. Saf torf çabuk kuruyup taş gibi oluyor, bahçe toprağı ise saksıda sıkışıyor. Benim karışımım kabaca şöyle:

• 3 ölçek hazır saksı toprağı (torf ağırlıklı)
• 1 ölçek elenmiş kompost veya solucan gübresi
• 1 ölçek perlit

Mutfak atığından kompost yapmayı öğrendiğim ilk sezondan sonra bu karışımın maliyeti ciddi şekilde düştü. Saksı ve toprak seçimini detaylı anlattığım sayfa varken burada uzatmayayım, ama drenaj deliği olmayan kap kullanmayın; yaprak sebzeleri kök çürüklüğünü hiç affetmiyor.

Ekim tekniği

Tohumları ayrı ayrı yerleştirmeye çalışıp kendinizi yormayın. Ben toprağı düzledikten sonra tohumları serpiyorum, üzerine parmak ucuyla yarım santim kadar ince toprak eleyip püskürtme başlıklı bir kapla nemlendiriyorum. Roka ve mizuna 4-6 günde çıkıyor, marul biraz daha yavaş.

Filizler 3-4 cm olunca seyreltme yapıyorum: aralarda 8-10 cm kalacak şekilde fazlalıkları makasla kesip o mini yaprakları salataya atıyorum. İlk yıl seyreltmeye acıdım, sonuçta hepsi cılız kaldı. Sıkışan yaprak sebzesi hem küçük kalıyor hem havalanmadığı için mantar hastalığına yakalanıyor.

Işık, su ve o meşhur "acılaşma" problemi

Bu sebzelerin en büyük avantajı: tam güneş şart değil. Domates için umutsuz olan kuzey ya da doğu balkonlarda yaprak sebzeleri gayet mutlu. Günde 3-4 saat doğrudan ışık ya da bol aydınlık gölge işi görüyor. Işık ihtiyacı ve balkon yönü konusunu ayrıca ele aldım ama özet olarak: batı ve güney balkonlarda yaz ortasında bu bitkileri yarı gölgeye çekmeniz gerekebilir.

Çünkü asıl düşman sıcak. Hava ısınıp toprak kuruduğunda marul ve roka tohuma kaçıyor: ortadan bir sap yükseltip çiçek açıyor, yapraklar sertleşiyor ve keskin bir acılık geliyor. Benim balkonumda temmuz ortasında roka neredeyse yenmez hale geldi. Çözümlerim:

• Asıl ekimi ilkbahar başı ve eylül-ekim aylarına yaymak. Serin hava bu bitkilerin doğal mevsimi.
• Yaz ortasında saksıları öğleden sonra gölgede kalan bir köşeye taşımak.
• Toprağın yüzeyini asla tamamen kurutmamak; düzenli ve az sulama, seyrek ve bol sulamadan iyi.
• Her 2-3 haftada bir yeni sıra ekmek. Böylece bir parti tohuma kaçarken diğeri yeni geliyor.

Sulamada püf noktası: yaprakları değil toprağı sulamak. Akşam üstü yapraklar ıslak kalırsa sabaha lekeler başlıyor. Ben sabah erken suluyorum.

Hasat: kökten kesmeyin, yaprak toplayın

Yeni başlayanların en çok kaçırdığı nokta bu. Marulu kökünden kesip bitirmek yerine dıştaki olgun yaprakları tek tek koparırsanız bitki merkezden yeni yaprak üretmeye devam ediyor. Ben aynı kıvırcıktan bir sezonda dört-beş kez topladım.

• Her seferinde bitkinin en fazla üçte birini alın, göbeği bırakın.
• Rokada 8-10 cm olan yaprakları alın; çok büyüyünce acılaşıyor.
• Mizuna'yı 5 cm yükseklikten makasla biçebilirsiniz, kısa sürede yeniden sürüyor.
• Hasattan sonra hafif bir sıvı besleme yaprak üretimini hızlandırı