Su Tasarrufu ve Verimli Sulama Sistemleri

Balkonumda ilk yazı hâlâ utanarak hatırlıyorum: her akşam hortumu açıp saksıların üzerine bol bol su döküyordum. Alt kattaki komşunun çamaşırları ıslandı, saksı altlıklarında bataklık oluştu, buna rağmen domates yaprakları öğlen güneşinde pörsümeye devam etti. Suyu bol kullanmakla bitkiyi doyurmanın aynı şey olmadığını o yaz öğrendim. Bugün aynı balkonda, geçen yılların yarısı kadar suyla daha iyi hasat alıyorum. Bunun sırrı pahalı bir sistem değil; suyun nereye, ne zaman ve hangi hızda gittiğini kontrol etmek.

Su nereye gidiyor? Kaybın kaynağını bulmak

Balkonda kaybedilen suyu üç yerde yakaladım. Birincisi buharlaşma: toprağın üstü çıplaksa, güneş suyu bitkiden önce alıyor. İkincisi akıp gitme: kuru ve sertleşmiş toprağa hızlı su dökünce su emilmeden saksı kenarından süzülüp altlığa iniyor. Üçüncüsü yanlış zamanlama: öğlen 13.00'te yapılan sulamanın önemli bir kısmı bitkiye hiç ulaşmıyor.

Bu üçünü düzeltmek için hiçbir şey satın almanız gerekmiyor. Ben şunları uyguladım:

• Sulamayı sabah erken saate ya da akşamüstü güneş çekildikten sonraya aldım.
• Saksı toprağının üstünü ince bir malç tabakasıyla kapattım: kuru çay posası, saman, ince ağaç kabuğu ya da kuru yaprak işe yarıyor.
• Suyu iki turda verdim: önce toprağı ıslatacak kadar az, iki üç dakika bekledikten sonra asıl sulama. İlk tur toprağı "açıyor", ikinci tur içeri işliyor.
• Altlıkta biriken suyu dökmeyi bıraktım; kavurucu günlerde bu su birkaç saat içinde köklere geri çekiliyor. Ama iki saatten uzun süre duruyorsa boşaltıyorum, yoksa kök çürümesi başlıyor.

Su tasarrufu damla sulama ile nasıl mümkün oluyor?

Bir yerde okuduğum cümle beni ikna etti: bitki suyu bardaktan içmez, süngerden emer. Damla sulama tam olarak bunu yapıyor; suyu yavaş yavaş, doğrudan kök bölgesine bırakıyor. Yaprakların üzerine su gelmediği için mantar hastalıkları da azalıyor, ki bu benim en büyük kazancım oldu. Su tasarrufu damla sulama sisteminin en gerçek faydası burada ortaya çıkıyor: aynı miktar suyun neredeyse tamamı köke gidiyor, buharlaşma ve kenardan kaçış minimuma iniyor.

Sıfır bütçeli versiyon: pet şişe damlatıcı

İlk denemem 1,5 litrelik pet şişeyleydi. Kapağa iğneyle iki delik açtım, şişeyi tersine çevirip saksı toprağına birkaç santim gömdüm. Bir buçuk litre su, hava sıcaklığına göre bir buçuk-iki günde bitiyor. Küçük saksılarda delik sayısı bir tane yeterli; büyük domates kovalarında iki delik açtım. Deliği fazla büyük yaparsanız su yarım saatte akıp gidiyor, o yüzden iğneyle başlayıp gerekirse büyütmek en mantıklısı.

Fitil (kapiler) sulama

Tatile giderken kullandığım yöntem bu. Kalın pamuklu kordon ya da eski bir tişörtten kestiğim şeridin bir ucunu su dolu bir kavanoza, diğer ucunu saksı toprağının içine 5-6 cm gömüyorum. Kavanoz saksıdan biraz yüksekte durursa akış daha düzenli oluyor. Fitili yerleştirdikten sonra bir kez iyice ıslatmak gerekiyor, yoksa emiş başlamıyor.

Hazır damlama seti

Beş altı saksıyı geçtiğimde artık şişelerle uğraşmak zorlaştı, ince borulu bir set aldım. Kurulumda öğrendiğim pratik şeyler:

• Ana hattı balkon korkuluğunun dibinden geçirip her saksıya ince spagetti boru ayırmak en temiz çözüm.
• Damlatıcı ucunu bitkinin gövdesinin hemen yanına değil, 3-5 cm uzağına koymak lazım; kökler o yöne doğru büyüyor.
• Basınç dengesi önemli: sistemin en sonundaki saksı hep az su alıyorsa hattın uzunluğunu kısaltmak ya da ayarlı damlatıcı kullanmak gerekiyor.
• Ayda bir uçları kontrol ediyorum; kireç ve toprak tıkanmaya yol açıyor. Sirkeli suda bekletmek yeterli oluyor.
• Depolu sistemde suyun üstünü kapatmak şart, yoksa sivrisinek üreme alanı oluyor.

Otomatik hale getirmek: zamanlayıcı ve depo

Damlama hattını bir musluk zamanlayıcısına bağladığımda balkon gerçekten kendi kendine bakılan bir yere dönüştü. Balkonda musluk yoksa çözüm var: bir kova ya da bidonu yükseğe koyup yer çekimiyle çalışan basit bir hat kurulabilir, ya da pille çalışan küçük bir pompa kullanılabilir. Zamanlayıcıyı ayarlarken şu hatayı yaptım: her gün kısa süre. Bu, köklerin yüzeyde kalmasına yol açtı. Aralıklı ama doyurucu sulama, kökü aşağıya, nemli bölgeye doğru gönderiyor; sıcak dalgasına dayanıklı bitki de böyle oluşuyor.

Kendi kabaca çıkardığım tablo şöyle:

Sistemi destekleyen küçük alışkanlıklar

Sulama sistemi tek başına çalışmıyor; toprak ve saksı seçimi de suyun ne kadar dayandığını belirliyor. Su tutma kapasitesi iyi bir harç, içine karıştırılmış kompost ve derin saksı, kurak günlerde bana bir gün ek